Części takielunku żagla gaflowego
Części takielunku żagla gaflowego: 1 – maszt, 2 – gafel, 3 – pik, 4 – garda, 5 – bom, 6 – nok, 7 – pięta, 8 – szpona, 9 – rakskloty, 10 – żagiel, 11 – wodzik, 12 – pikfał, 13 – gardafał
Koniec gafla przy maszcie nazywany jest nie stopą, tylko gardą. Na tradycyjnych jednostkach żaglowych garda gafla opiera się o maszt drewnianymi widełkami o nazwie szpona, w nowszych konstrukcjach jest to podobnego kształtu okucie metalowe. Widełki obejmują maszt po bokach. Dzięki tym widełkom połączenie gafla z masztem jest ruchome (przegubowe i przesuwne). Widełki są zabezpieczone przed odsunięciem się od masztu za pomocą linki przebiegającej z drugiej strony przekroju masztu, która dowiązana jest do końców tych widełek. Na linkę tę nawleczone są kulki zwane koralami lub inaczej mówiąc raksklotami. Linka z raksklotami jest także na okuciu. Miejsce styku gafla z masztem przy postawionym żaglu jest stałe (tzn. na określonej wysokości) i zabezpieczone blachą nabitą na drewno masztu, a miejsce styku na szponie może być obite skórą. Szpona ma także uchwyty do zamocowania gardafału (fału gafla) oraz rogu żagla gaflowego zwanego rogiem gaflowym.
Wolny koniec gafla jest nazywany w odróżnieniu od zakończeń większości innych drzewc, nie topem, czy nokiem, tylko pikiem. Pik gafla posiada okucie do zamocowania rogu żagla gaflowego zwanego rogiem pikowym, oraz pikfału. Jeśli jednostka posiada nad gaflem jeszcze jeden żagiel, to na piku znajduje także blok szybrowy szota topsla.
Gafel
Gafel (rożec) to drzewce będące najbardziej charakterystycznym elementem w ożaglowaniu gaflowym, które wzięło od niego nazwę. Jest jednym z nielicznych drzewc stosowanych na żaglowcach, które nie są zbliżone ani do pionu, ani do poziomu. Jeden z końców gafla opiera się pod kątem o maszt w jego górnej części, a sam gafel jest skierowany skośnie do góry. Do gafla przylega górny lik czworokątnego żagla gaflowego. Zadaniem gafla jest usztywnienie tego liku w linii prostej, co umożliwia stosowanie większych żagli (szerszych w górnej części) niż w podobnym typie ożaglowania, zwanym ożaglowaniem bermudzkim. Gafla podnosi się i opuszcza razem z żaglem.
W odmianie ożaglowania gaflowego – ożaglowaniu guari gafel jest podciągnięty niemal pionowo do góry, a jego długość jest prawie taka sama jak masztu (który jest jednak trochę niższy). Istnieje również gafel żebrowy, tzw. szprajsgafel, czyli gafel podwójny, stosowany przy ożaglowaniu żebrowym. Składa się z dwóch symetrycznych, wygiętych w pałąk drzewc, biegnących po obu stronach żagla i stykających się z sobą (za żaglem) nokami.
Bom
Bom to drzewce ruchome w omasztowaniu żaglowca z ożaglowaniem przymasztowym – skośnym bermudzkim lub gaflowym. Jest to pozioma belka oparta jednym końcem (piętą) o maszt. Jej drugi koniec zwany nokiem, jest wolny. Do bomu mocowany jest dolny lik żagla na całej jego długości. Wyróżniamy olinowanie bomu:
- główne – szot (zazwyczaj jako talia) ściągający bom ku płaszczyźnie symetrii statku
- pomocnicze – obciągacz bomu zapobiegający niepożądanemu podnoszeniu się bomu przy wietrze pełnym, topenanta (przy żaglu bermudzkim) lub dirki (przy żaglu gaflowym), zapobiegające opadaniu bomu przy słabym wietrze lub silnie wybranym szocie, co pozwala utrzymać odpowiednie wybrzuszenie żagla.
Okucie pięty bomu umożliwia wychylanie drzewca w poziomie i w pionie oraz obrót dookoła osi bomu. Okucie noku bomu służy do mocowania topenanty, szotów oraz rogu szotowego żagla. Przy refowaniu przez nawijanie żagla na bom, jeśli szoty nie są mocowane wyłącznie na noku bomu, stosowany jest szotring – pierścień nakładany na bom.
Do refowania za pomocą reflinek, inaczej nazywanych refsejzingami bom ma przymocowane w pobliżu noku wąskie okucia z otworami, zwane bisami, wraz z krążkami – biblokami.
Drajrep
Drajrep to na żaglowcu ruchoma lina lub łańcuch służące do podnoszenia rei. Natomiast reja to na żaglowcu pozioma belka (drzewce) przytwierdzona do masztu w połowie jej długości, do której przymocowany jest górny lik prostokątnego żagla rejowego. Reję można obracać (brasować) o pewien kąt wokół masztu w celu ustawienia żagla do wiatru pod odpowiednim kątem. Żagle rejowe sprząta się gejtawami, a następnie gordingami. Gording – jedna z lin służąca do sprzątania żagla rejowego (dociągania go do rei z pokładu). Jest przymocowana do dolnego liku (brzegu) żagla, następnie przechodzi przez kilka pierścieni (baranków) i przez blok biegnie na pokład. Przez wybranie gordingów, po uprzednim zluzowaniu szotów obciągających żagiel do dołu i wybraniu gejtaw, żagiel zostaje sprzątnięty (podobnie jak żaluzja okienna). Dla ostatecznego zwinięcia żagla trzeba wejść na reję, porządnie ułożyć fałdy płótna i przywiązać do rei.
W ożaglowaniu rejowym reje stanowią kolejne piętra żagli, przy czym na większych jednostkach może się zdarzyć, że najniższa reja ostatniego masztu jest pozbawiona własnego żagla, a służy jedynie do rozpinania dolnych rogów żagla piętra drugiego.
Bojrep, nok
Bojrep to cienka ale c przywiązana jednym końcem do kotwicy, a drugim końcem do bojki pokazującej na powierzchni wody położenie rzuconej kotwicy. Stosowana jest na płytkich akwenach. Akwen – każdy dowolnie określony fragment powierzchni wodnej. Termin spełniający taką samą funkcję jak teren w odniesieniu do powierzchni lądowej. Nadmiar linki jest za każdym kotwiczeniem tak skracany, aby linka była jak najkrótsza i przez to precyzyjnie wskazywała położenie kotwicy (powinna oczywiście być trochę dłuższa niż głębokość kotwiczenia). Stosowanie bojrepu jest szczególnie ważne w portach jachtowych, gdzie wiele jachtów stoi blisko siebie, gdyż precyzyjne wskazanie położenia kotwicy ułatwia rzucanie innych kotwic tak, aby uniknąć splątania lin w wodzie. Jednocześnie bojrep może być przydatny przy obróceniu „do góry nogami” kotwicy, która zaczepiła o coś w wodzie, np. wystający korzeń, dlatego też lina ta powinna być jednak dość mocna oraz mocowana w innym miejscu kotwicy niż lina kotwiczna.
Nok to wolny koniec poziomych drzewc w omasztowaniu jednostki żaglowej, takich jak: bom, bukszpryt, reja, saling lub wystrzał. Wolne końce drzewc pionowych (tj. masztów, ale także np. flagsztoka) noszą nazwę topów, zaś skośnych (np. gafla) – pików.
Promieniowanie jonizujące
Promieniowanie jonizujące to wszystkie rodzaje promieniowania, które wywołują jonizację ośrodka materialnego, tj. oderwanie przynajmniej jednego elektronu od atomu lub cząsteczki albo wybicie go ze struktury krystalicznej. Za promieniowanie elektromagnetyczne jonizujące uznaje się promieniowanie, którego fotony mają energię większą od energii fotonów światła widzialnego. Promieniowanie jonizujące, ze względu na jego destrukcyjne oddziaływanie z żywą materią, jest przedmiotem zainteresowania radiologii – w celach:
- ochrony przed nim (ochrona radiologiczna),
- leczniczych i diagnostycznych (radioterapia, medycyna nuklearna).
Substancje emitujące promieniowanie jonizujące nazywamy promieniotwórczymi.
Względną szkodliwość biologiczną danego rodzaju promieniowania jonizującego opisuje bezwymiarowa wielkość zwana współczynnikiem wagowym promieniowania wR, przeliczająca dawkę pochłoniętą w grejach (J/kg) na dawkę równoważną w siwertach (ICRP 60). Dawniej do tego celu stosowany był współczynnik jakości promieniowania Q (ang. Quality Factor, QF, ICRP 26), przy czym różnice między tymi wielkościami (wR i Q) nie polegają wyłącznie na różnych wartościach przypisanych różnym rodzajom promieniowania.
Repsznur
Repsznur, inaczej rep, linka pomocnicza, sznurek używany we wspinaczce do rozmaitych celów pomocniczych (innych, niż w charakterze liny asekuracyjnej). Typowe zastosowania repsznurów, podobnie jak w przypadku pętli z taśmy, obejmują głównie:
- przewlekanie pętli przez ucha skalne w celu tworzenia punktów asekuracyjnych (przelotowych i stanowiskowych),
- wykonywanie linek do niektórych odmian kostek asekuracyjnych,
- wiązanie węzłów zaciskowych (np. prusików) na linie asekuracyjnej,
- łączenie punktów stanowiskowych w celu utworzenia stanowiska,
- przywiązywanie oraz wciąganie lub opuszczanie bagażu.
Repsznury używane we wspinaczce mają średnicę od 2 do 9 mm i wytrzymałość na ogół znacznie przewyższającą zwykłe sznurki o tych samych średnicach. Szczególnie mocne (w stosunku do rozmiarów i masy) są repsznury wykonane z włókien typu kevlar i dyneema (spectra), przy czym dyneema jest dość elastyczna, a kevlar – nierozciągliwy. Minimalną wytrzymałość repsznurów w zależności od średnicy określają normy, m.in. EN564 i EN566. W przypadku repsznurów używanych do przewlekania przez ucha skalne, szczególnie ważna jest ich odporność na przecieranie na ostrych krawędziach.
Ściągacz talrepowy
Ściągacz talrepowy, ściągacz linowy to ściągacz stosowany do napinania lin olinowania stałego na dawnych żaglowcach np. Lwowie. Działa na zasadzie pary wielobloków uproszczonej do pary jufersów, czyli tarcz z kilkoma (najczęściej trzema) otworami (kipami). Przez te otwory jest przewleczony talrep, czyli lina tworząca z jufersami rodzaj talii. Jufersy były wykonane z twardego drewna, a talrep był liną wykonaną z włókien roślinnych. Razem stanowiły talię samozaciskającą się pod wpływem sił tarcia na otworach jufersów. Ponieważ talrep tworzy talię, to może być liną kilkakrotnie cieńszą od liny, którą napina. Ściągacze talrepowe stosowano głównie do napinania want. Z jednej strony ściągacz był przymocowany do podwięzi burtowej, z drugiej strony do dolnego końca wanty. Ściągacze talrepowe były stosowane przy olinowaniu stałym wykonanym z lin roślinnych. Po zastąpieniu ich linami stalowymi, ściągacze talrepowe zostały zastąpione metalowymi ściągaczami, np. działającymi na zasadzie śruby rzymskiej.
Wśród dzisiejszych żaglowców ściągacze talrepowe posiadają m.in. Stad Amsterdam (z 2000 r.). Skrótowo ściągacz talrepowy jest również nazywany talrepem.
Krętlik
Krętlik, nazywany również rozprężaczem, to urządzenie składające się z dwóch uchwytów połączonych krótką osią umożliwiającą ich rotacje względem siebie. Służy do zapobiegania skręcaniu się cięgien lub przewodów, poprzez umożliwienie ich swobodnego obracania się, lub obracania się doczepionych do nich rzeczy.
Ma zastosowanie m.in. jako element takielunku w żeglarstwie, element przeciwdziałający skręcaniu się łańcucha kotwicznego (podczas obracania się jednostki skutkiem ruchu wody), w wędkarstwie zapobiega skręcaniu żyłki przez przynętę podczas jej ruchu w wodzie (ważne w wędkarstwie spiningowym). Element usuwający naprężenia podczas układania kabli i zapobiegający skręcaniu się lin plecionych. Skręcanie się lin jest szczególnie niebezpieczne przy napinaniu długich odcinków, które osiągać mogą długość nawet 10 km podczas montowania energetycznych linii napowietrznych. W takich pracach używa się rozprężaczy o dużych gabarytach i wadze dochodzącej nawet do 10 kg.
Takielunek
Takielunek to termin żeglarski oznaczający tę część osprzętu żaglowego na statku wodnym o napędzie żaglowym, która jest aktualnie rozmieszczona na jednostce w celu użytkowania. Termin ten stosowany jest w kilku zakresach:
- w znaczeniu najwęższym:
Wszystkie liny zainstalowane na żaglowcu, a więc zarówno liny olinowania stałego jak i ruchomego, wraz z całym ruchomym osprzętem służącym do zainstalowania tych lin, jak: bloczki ( element osprzętu wielu urządzeń dźwigowych, w postaci grubego talerza, wykonanego najczęściej z metalu osadzonego na łożyskach tocznych lub ślizgowych na osi. Na obwodzie krążka znajduje się rowek linowy zapobiegający ześlizgiwaniu się liny (lub łańcucha)), krętliki, ściągacze itp,
- w znaczeniu szerszym:
Wszystkie ruchome lub łatwo demontowalne (np. poprzez odpięcie, zdjęcie, odblokowanie itp.) rzeczy związane z napędem żaglowym znajdujące się na żaglowcu powyżej pokładu, a więc: olinowanie, ruchome drzewca, oraz reszta sprzętu,
- w znaczeniu najszerszym:
Wszystko powyżej linii pokładu łącznie z masztami. W tym znaczeniu takielunek określa typ jednostki. Mówi się wtedy, że jednostka jest otaklowana jako jol, kecz, fregata, szkuner itp.