Szlak kliprów
Szlak kliprów to tradycyjna droga jaką obierały klipry w drodze pomiędzy Europą i Dalekim Wschodem, Australią i Nową Zelandią. Droga ta prowadziła z zachodu na wschód po Oceanie Południowym wzdłuż ryczących czterdziestek gdzie były silne wiatry z kierunków zachodnich. Wiele kliprów ginęło, zwłaszcza koło Przylądka Horn. Obecnie, po wybudowaniu Kanału Sueseskiego i Kanału Panamskiego szlak kliprów przestał być używany do celów komercyjnych. Jest to często używana droga w żeglarskich wyścigach dookoła świata, np. VELUX 5 Oceans Race oraz Vendée Globe.
Ryczące czterdziestki, strefa ryczących czterdziestek – pas wód oceanicznych biegnący nieprzerwanie wokół południowej półkuli kuli ziemskiej, w przybliżeniu pomiędzy 40° i 50° szerokości geograficznej południowej, wzdłuż którego wieją stałe, wiatry zachodnie, o bardzo dużej prędkości, będące powodem częstych sztormów. Rejon związany z działalnością cyklonów w południowej strefie niskiego ciśnienia. Akwen trudny nawigacyjnie i niebezpieczny dla statków.
Leżący na północ od przylądka Horn, a na południe od Przylądka Igielnego obszar ryczących czterdziestek od dziesięcioleci budził respekt marynarzy, ale był równocześnie wyzwaniem i próbą charakteru.
STS Dar Młodzieży
STS Dar Młodzieży to trzymasztowy polski żaglowiec szkolny (fregata) typu B-95, następca Lwowa i Daru Pomorza. Żaglowiec zbudowany został w Stoczni Gdańskiej im. Lenina w 1981, częściowo za składki społeczne. Uroczyste podniesienie bandery odbyło się 4 lipca 1982. Matką chrzestną została żona zasłużonego komendanta „Daru Pomorza” kpt. ż.w. Kazimierza Jurkiewicza – Helena Jurkiewicz. W 1983 wziął udział w zlocie żaglowców w Japonii, a rok później w kanadyjskim Tall Ships’ Races. W latach 1987-1988 pod dowództwem kpt. ż.w. Leszka Wiktorowicza okrążył Ziemię drogą wokół przylądka Horn. W 1992 uświetnił 500. rocznicę odkrycia Ameryki rejsem do USA. Łącznie do końca 2006 „Dar Młodzieży” odbył 125 podróży szkoleniowych, odwiedzając 357 portów Europy, Azji, Australii i obu Ameryk, przepłynął ponad 388 tys. mil morskich. Przeszkolił 12 024 studentów morskich uczelni z Gdyni i Szczecina, średnich szkół morskich oraz zagranicznych uczelni morskich, m.in. Regional Maritime University w Akrze. Brał udział w regatach Tall Ships’ Races: 1982, 1984, 1986, 1995-1996, 2001-2009. Na pokładzie „Daru Młodzieży” organizowane są Ogólnopolskie Rejsy Dziennikarzy.
SV Dar Pomorza
SV Dar Pomorza (Biała Fregata) to trzymasztowy żaglowiec szkolny (fregata) zakupiony przez społeczeństwo Pomorza w 1929 dla Szkoły Morskiej w Gdyni. Obecnie jest to statek-muzeum, oddział Centralnego Muzeum Morskiego. W 22 listopada 1931 nastąpiło pierwsze przekroczenie równika. 16 września 1934-3 września 1935 podróż dookoła Świata pod dowództwem kpt. ż. w. Konstantego Maciejewicza-Matyjewicza. W dniu powrotu do Gdyni na stermaszcie statku zawisł wimpel o długości 39 metrów – symbol przebytych w czasie podróży 39 tysięcy mil morskich
2 listopada 1937 – opłynięcie przylądka Horn. 1 września 1939 – 21 października 1945 – internowanie przez Szwedów w Sztokholmie. 24 października 1945 – powrót do Gdyni
1972 – pod dowództwem kpt. ż. w. Kazimierza Jurkiewicza wygrał etap Operacji Żagiel (Cutty Sark Tall Ships’ Races) na trasie Solent – Skaw, pokonując szkolny bark ówczesnej Bundesmarine „Gorch Fock”, dowodzony przez kmdr. Ernsta von Witzendorffa
1974 – udział w Operacji Żagiel w Gdyni. W klasie A statek zajął w regatach czwarte miejsce
1976 – udział w regatach Operation Sail w USA, zorganizowanych dla uczczenia 200-lecia podpisania amerykańskiej Deklaracji Niepodległości. Wspaniałe przyjęcie statku przez amerykańską Polonię.
SV Christian Radich
SV Christian Radich to stalowa trzymasztowa fregata, bandera Norwegii, port macierzysty Oslo. Jednostka została zbudowana pod koniec lat 30. XX w. jako szkolny żaglowiec Norweskiej Marynarki Handlowej. Konstruktorem zostaje Kpt. Christian Blom, dyrektor Marinens Hovedverft. Imię Christian Radich (1822–1898) nadano mu na cześć norweskiego kupca-żeglarza, który w swym testamencie zapisał fundusze na budowę statku szkolnego. W rejs dziewiczy wyruszyła 17 czerwca 1937 r. na Orkady i dalej do Leith (Szkocja), Sztokholmu, Helsinek (Finlandia) i Karlskrony. W 1939 fregata przepływa Atlantyk, 14 września kierując się do Nowego Jorku. W okresie II wojny światowej pełnił rolę hulka przeznaczonego dla załóg okrętów podwodnych, został zajęty w 1940 przez niemiecką Kriegsmarine. W 1945 w trakcie bombardowania zatonął przy nabrzeżu portowym we Flensburgu. Po wojnie został wydobyty i odrestaurowany, w 1947 r. powrócił do Norwegii. Fregata stała się znana z filmu pt. „Windjammer” (1958) gdzie zagrała główną rolę. Od 1956 regularnie uczestniczy w zlotach Tall Ships’ Races i jest jego kilkukrotnym zwycięzcą. Obecnie koszty jego utrzymania ponoszą szkoła morska w Oslo i Towarzystwo Przyjaciół Christiana Radicha.
Wielokrążek i fregata
Wielokrążek (talia) to układ cięgien i krążków umożliwiający przełożenie siły, dzięki któremu można np. podnieść duży ciężar, działając mniejszą siłą. Typy wielokrążków to: zwykły, potęgowy, różnicowy
Wielokrążek ma zastosowanie wszędzie tam, gdzie trzeba podnieść duże ciężary przy użyciu małych silników lub rąk ludzkich: warsztaty mechaniczne, hale produkcyjne, gdzie stosowany jest w zbloczach.
W żeglarstwie, znany bardziej jako talia, znajduje zastosowanie np. jako szot grota. Układy wielokrążkowe są powszechnie stosowane w wiertnictwie, jako układ podnoszący przewód wiertniczy, oraz w górnictwie odkrywkowym w dźwigach linotorowych.
Znacznie rzadziej stosuje się odwrotne działanie wielokrążka, zamieniając mały skok tłoka na duży skok liny w dźwigach parowych i podnośnikach.
Fregata (pełnorejowiec) to żaglowiec przynajmniej trzymasztowy (czasami cztero- i pięciomasztowy), niosący na wszystkich masztach ożaglowanie rejowe. Na ostatnim maszcie, poza żaglami rejowymi, znajduje się też żagiel gaflowy. Fregaty należą do największych żaglowców świata, a nosić mogą do sześciu pięter żagli (czasem nawet siedem).
Zdania o zaliczeniu Oceanii i projektu Gwarka do fregat są podzielone.
Kliper cd.
Klipry obsługiwały dalekie trasy przewożąc nietrwałe ładunki. To głównie na nich wożono też pocztę. Były statkami towarowo-pasażerskimi. Obsługiwały gorączki złota w Kalifornii (trasa ze wschodniego wybrzeża USA z opłynięciem Hornu), oraz w Australii (trasa z Europy wokół Afryki). Ponieważ klipry były wykorzystywane głównie na trasach wymagających krótkiego czasu przejścia – rozgrywano na tych statkach zwyczajowe, nieformalne regaty, gdy raz do roku mniej więcej w tym samym czasie cała kawalkada żaglowców ruszała po herbatę do Chin, lub później po zboże do Australii. Trasę tę, wykorzystującą stałe wiatry wiejące wzdłuż 40 i 50 równoleżnika na półkuli południowej, nazywano często szlakiem kliprów. Klipry zostały wyparte dopiero przez parowce, a dodatkowo do ich upadku przysłużyły się: budowa linii kolejowej w Przesmyku Panamskim oraz Kanał Sueski, z którego skrótu klipry nie mogły korzystać z powodu niekorzystnych wiatrów.
Czasem błędnie kliprem nazywa się okręt USS Constitution, ale posiadał jedynie ożaglowanie typowe dla kliprów. Zdecydowanie na wyrost nazywane są kliprami niektóre wycieczkowce.
Kliper
Kliper to smukły, bardzo szybki żaglowiec z ożaglowaniem typu fregata, noszący na każdym z trzech lub czterech wysokich masztów nawet do siedmiu żagli rejowych oraz dodatkowe żagle boczne, tzw. lizle, rozpinane na przedłużających reje wytykach, nie licząc sztaksli przednich i międzymasztowych. Nazwa pochodzi od angielskiego clip ((colloq, speed):(US) duża szybkość). Klipry narodziły się na pocz. XIX w. w USA i są bezpośrednimi przodkami współczesnych wielkich żaglowców. Osiągały rekordowe prędkości – dochodzące do 21 węzłów. Miały bardzo smukłe i stosunkowo wąskie kadłuby i ostre, mocno wysunięte na wysokości bukszprytu dzioby, przeciętnie ok. 1000 BRT pojemności, 50 m długości i 10 m szerokości. Były konstruowane specjalnie do jak najszybszego pokonywania tras. Pierwsze klipry były budowane z lekkich materiałów, a więc niezbyt wytrzymałe, za to podlegające olbrzymim naprężeniom mechanicznym z powodu swojej szybkości i do tego z powodu swojej smukłości mniej ładowne od innych żaglowców. Przeciętny okres eksploatacji tych jednostek z początku nie przekraczał nawet dziesięciu lat, a mimo to klipry zarabiały na siebie. Najbardziej sławne były brytyjskie „klipry herbaciane” z lat sześćdziesiątych o kształtach kadłubów zbliżonych niemalże do regatowych jachtów. Najbardziej znanym z nich jest Cutty Sark.
Stad Amsterdam
Stad Amsterdam to holenderski żaglowiec, kliper. Jest to jedyna fregata Holendrów. Jest to typ: trzymasztowa fregata. Kraj pochodzenia to Holandia, armator: Rederij Clipper, port macierzysty: Amsterdam, rok budowy: 2000, stocznia: Damien Oranjewert, Amsterdam, długość całkowita: 76 m, szerokość: 10,5 m, zanurzenie: 4,8 m, powierzchnia żagli: 2200 m², załoga: 92
Jaka jest jego historia i rejsy? Stalową fregatę „Stad Amsterdam” zbudowano w stylu XIX-wiecznego klipra. Została zbudowana w dużej mierze przez młodych bezrobotnych za środki wyasygnowane przez samo miasto Amsterdam i organizację Randstad, której zadaniem jest stymulowanie wzrostu zatrudnienia. Żaglowiec jest więc zgodnie użytkowany przez oba sektory: państwowy i prywatny, a służy nie tylko szkoleniu młodzieży interesującej się morzem, ale jest też turystyczną atrakcją Amsterdamu.
Żegluje głównie po Morzu Północnym, ale – podobnie jak wiele tego typu żaglowców europejskich – zimę spędza na Morzu Śródziemnym i Karaibach.
Wanta
Wanta to lina należąca do olinowania stałego, stabilizująca maszt w pionie w płaszczyźnie zbliżonej do płaszczyzny poprzecznej względem płaszczyzny symetrii statku. Spina górną część masztu z burtą. Wanty występują symetrycznie parami na obu burtach, a na większych jachtach i żaglowcach jest ich zwykle kilka par w niedalekiej odległości od siebie na burcie. Ponadto z jednego miejsca na burcie wychodzi zwykle kilka want dochodzących do masztu na różnych wysokościach (np. do miejsc łączenia elementów masztu wieloczłonowego, lub do rozpórek want biegnących wyżej). Jeśli want jest kilka, to mogą być połączone poprzecznymi linami tworzącymi szczeble drabinki umożliwiającej wspinanie się na maszty.
Wantownik, także podwięź wantowa lub podwięź burtowa to metalowe okucie służące do mocowania want. Może mieć otwory służące do regulacji napięcia gdy zachodzi potrzeba zbudowania tzw. drabinki wantowej.
Montowany do szkieletu jachtu a na dużych żaglowcach na nadburciu.
Talrep to na dawnym żaglowcu była to lina roślinna stosowana w ściągaczu talrepowym. Potocznie nazywano talrepem również sam ściągacz. Dziś tego typu osprzęt występuje w replikach, lub żaglowcach stylizowanych na te z minionych epok.
Saling
Saling to termin żeglarski oznaczający:
- połączenie kolumny masztu ze stengą (przedłużeniem kolumny) w przypadku masztu wieloczłonowego.
- platforma znajdująca się w miejscu połączenia kolumny masztu ze stengą. Na platformie tej mogą przebywać marynarze obsługujący drzewca, żagle i olinowanie ruchome danego piętra żagli, oraz znajdujące się w jego otoczeniu elementy olinowania stałego jednostki. Z obrzeża tej platformy biegną w górę wyższe wanty, a od spodu może być ona stabilizowana podwantkami.
Czasami pojęcia Saling używa się również ogólnie w odniesieniu do wszystkich połączeń i platform masztu wieloczłonowego, aczkolwiek platformą pierwszą nad salingiem jest mars.
- na mniejszych jednostkach, z jednoczłonowymi masztami: Sztywna rozpórka zwiększająca kąt pomiędzy olinowaniem stałym a masztem, usztywniająca maszt na wysokości zamocowania want kolumnowych, przymocowana jednym końcem (piętą) do masztu pod odpowiednim kątem, a drugim końcem (nokiem) rozpierająca wantę, zwiększając tym samym kąt między liną a masztem. Salingi umieszczane są symetrycznie po obu stronach masztu.